Eriyen buzullar, genişleyen çöller ve ısınan denizler canlı türlerinin kaderini derinden etkileyen faktörlerden bazıları.

İngiltere hükümeti tarafından hazırlatılan rapor, İskoçya’da toplanan Avrupa Birliği Çevre Bakanları’nın da dikkatine sunuldu.

Raporda, küresel ısınmanın, şimdiden bazı kuşların ve diğer bazı hayvanların göç yollarında değişikliğe yol açtığı kaydediliyor.

Örneğin kutup ayıları ya da fok balıklarının doğal çevreleri, Kuzey kutbundaki buzulların erimesiyle giderek yok oluyor.

Deniz sıcaklığındaki küçük değişiklikler bile örneğin bir çok deniz canlısının gıdasını oluşturan plankton miktarında önemli değişiklikler yaratarak, bir çok hayvanın kaderinde önemli rol oynuyor.

Bunun örneklerinden biri, son yıllarda İskoçya’daki bazı deniz kuşlarının sayısında görülen azalma.. Bunun sebebinin bu kuşların avladığı balıkların, yiyecek bulmakta zorlandıkları için azalması olabileceği düşünülüyor.

İngiltere’de hükümet tarafından yaptırılan bir araştırmaya göre, küresel ısınma göçmen kuşlar da dahil bir çok hayvan türünün soyunun tükenmesine yok açabilir.

Son araştırmada iklim değişikliğinin yarattığı bazı tehditler şöyle sıralanmış:

• Artan fırtınalar, zaten oltayla avlanma yönteminden zarar gören martı sürülerini olumsuz etkiliyor.
• Deniz seviyesindeki yükselme, deniz kaplumbağalarının yumurtalarını bıraktıkları kumsalları yok ediyor. Fok balıkları ile balıkçıl kuşlar da kumsal doğasının yok olmasından etkileniyorlar.
• Denizlerin ısınması yüzünden bazı kaplumbağa türleri yok olma tehdidiyle karşı karşıya. Çünkü denizin ısısı kaplumbağaların yumurtalarından çıkacak yavruların cinsiyetlerini belirliyor ve bu yüzden bazı kaplumbağa türlerinde artık yeni erkek doğmuyor.
• Bazı bölgelerde artan kuraklık su kuşlarının göç yolundaki konaklama yerlerinin yok olmasına yol açıyor.
• Sahra çölünün genişlemesi uzun bir göç yolu olan kırlangıç gibi kuş türlerinin yolda “yakıt ikmali” yapmasını güçleştiriyor.

Aslında, doğa milyonlarca yıldır iklim değişikliklerine uyup evrilerek varolmuş. Fakat, uzmanlar son değişikliklerin çok hızlı olduğunu bu nedenle bir çok türün kendilerini yeni koşullara uydurmaya vakit bulamadığına dikkat çekiyorlar.

Uzmanlar şimdiye kadar kuşlar, balıklar ve deniz kaplumbağalarının göç yollarında küresel ısınma nedeniyle oluşan bir çok değişikliği saptamış durumda.

Örneğin normal olarak daha sıcak ülkelerde görülen bazı kuş, kaplumbağa ve balık türleri artık giderek artan bir şekilde İngiltere’de de görülmeye başlandı.

Halkalı yağmurkuşu gibi bazı balıkçıl türleri artık kışları İngiltere’nin batı sahili yerine doğu sahilinde geçirmeye başladı. Eskiden yazları İngiltere’de geçirip kışları güneye göçen bazı kuş türleri şimdi bütün seneyi İngiltere’de geçiriyor.

Tehlike çanları

Aslında bir çok tür göç yollarını kuzeye kaydırarak yeni iklim koşullarına uyum sağlamayı başarıyor.

Fakat yapılan araştırmada bazı hayvanların bunu yapamayacağına da dikkat çekiliyor.

İngiltere hükümetinin hazırlattığı raporun ortaya koyduğu acı gerçek ise şu. Belki de bütün bir çevre koruma anlayışının köklü bir şekilde değişmesi ve yeni bir bakış geliştirilmesi gerekiyor.

Örneğin, çok şahane bir doğa koruma parkı yaptırmış olabilirsiniz, ama burada barınan hayvanların göçecek bir yerleri ya da göç yolları yoksa, bu parkın içinde ölümle yüzyüze gelebilirler.

Bu nedenle Avrupa Birliği dönem başkanı İngiltere, bu raporu sunduğu Avrupalı çevre yetkililerine, daha ziyade bazı tehlikedeki türlerin göç yolları ve konaklama yerlerini korumaya odaklanmaları çağrısı yapıyor.

Bunlar;
insektisitler ( böcek öldürücüler )
rodentisitler ( sıçan ve fare öldürücüler )
akarisitler ( akar öldürücüler )
mollüskisitler ( yumuşakça öldürücüler )
fungusitler ( mikroskobik mantarlara karşı kullanılanlar )
nematositler ( toprak solucanlarına karşı kullanılanlar )
herbisitler ( yabancı otlara karşı kullanılanlar )

Bu ilaç ve maddeler her ne kadar tarımsal üretim ve hayvancılık için olumlu olsalarda ,doğadaki diğer memeli,kuş ve balık türleri için toksik olmaları ve uzun süre bu etkilerini devam ettirmeleri nedeniyle de doğal yaşam için çok büyük tehdittirler.

İnsektisitler bu grup içinde en tehlikeli olanlarıdır. İnsektisitlein en yaygın kullanılanı ve doğaya en büyük zararı vermiş olan organik klorlu bileşiği DDT’dir. Ülkemizde de bir zamanlar çok yaygın olarak kullanılmış ve başta etoburlar olmak üzere bir çok türe önemli ölçüde zarar vermiştir. Bir zamanlar Doğu Karadeniz’de yaygın olarak görülen Kızıl Akbaba DDT kullanımı nedeniyle bu bölgeden silinmiştir.
Sıçan ve fareler için kullanılan rodentisitler çoğunlukla tuzak yemi şeklinde kullanılırlar. Rodentler için hazırlanan tuzak yemler diğer türler tarafından da tüketilebilmektedir.

Rodentisitlerin başlıcaları; lfa klorolaz,aliminyum fosfür,antu,antikoagülanlar,baryum karbonat ,çinko fosfür,sodyum floroasetat,krimidin,striknin ve talyumdur.
Alfa klorolaz kristalize bir maddedir. Aynı zamanda tarım alanlarıdaki kargalara karşıda kullanılmaktadır. Bu madde merkezi sinir sistemini deprese ederek etkisini gösterir. Bunu tüketen hayvan hipotermi ve dolaşım bozukluğu sonucu hayatını kaybeder.

Antikoagülanlar tuzak yemi ve serpme şeklinde kullanılırlar. Tüketen hayvanlarda şiddetli kanamalara yol açarak ölüme neden olur. Çinko fosfür gri renkte bir tozdur. Oldukça zehirli bir maddedir. Kanatlılar için en ölümcül rodentisittir. Zehirin alınmasından kısa bir süre sonra solunum durmasına bağlı olarak ölüm şekillenir.

Sodyum floroasetat rodentisitler içinde en yüksek toksisiteye ve ölümcül etkiye sahip maddedir. Yırtıcı kuşlara rodentisitlerin etkileri direkt ve indirekt yollarla olabilmektedir. Şahin,atmaca,doğan ve kartal türleri çoğunlukla avladıkları canlı hayvanlarla beslenirler. Ancak ölü hayvanlarla da beslendikleri olabilmektedir. Şahin ve kartal türlerinin ana besinleri rodentler olduğu için en çok onlar etkilenmektedir. Zehirlenip ölmüş yada ölmek üzere olan rodentleri yemeleri sonucu zehirlenme olmaktadır. Buda toplu halde yırtıcı ölümlerine neden olur. Bunun yanında rodent sayısındaki azalma sonucu o bölgede besin bulamayan yırtıcılarda başka alanlara gidebilmektedir. Rodentisitler direkt zehirlenmeye neden olabildikleri gibi yırtıcı yumurtalarında kabukta incelmeye neden olarak kuluçkadan yavru çıkmasınıda engelleyebilmektedir. Bu zehirli yemleri tüketen taneci kuşların sayısındaki azalma sonucuda o alandaki atmaca ve doğan türleri besin bulamadıkları için başka alanlara gitmek zorunda kalmaktadır. Çeşitli toksik metaller de türler üzerine önemli ölçüde tehdit oluşturmaktadır. Bunların başında cıva, arsenik, kadmiyum, kurşun gibi metallere gelmektedir.